न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, ६ असोज ।  नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन नजिकिँदै जाँदा मुलुकको पुरानो लोकतान्त्रिक दलभित्रको आन्तरिक विवाद अब केन्द्रीय नेताको बैठक र वक्तव्यमा मात्रै सीमित रहेन ।

वडा तहसम्मै यसको असर देखिन थालेको छ । पार्टी सभापति गगन थापा नेतृत्वको संस्थापन पक्ष निर्धारित कार्यतालिकाअनुसार अधिवेशन प्रक्रियामा होमिएको छ भने पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले समानान्तर महाधिवेशनको तयारीलाई अघि बढाएको छ ।

नेता शेखर कोइराला भने दुवै पक्षलाई रोक्दै सहमतिको बाटो खोज्नुपर्ने अडानमा छन् ।

यससँगै कांग्रेसको राजनीतिक चित्र अहिले एउटै पार्टीभित्र तीन फरक धारमा देखिएको छ—गगन नेतृत्वको संस्थापन, देउवा नेतृत्वको समानान्तर अभियान र शेखर कोइरालाको तटस्थ/मध्यस्थ धार ।

विवादको यो अवस्थाले सबैभन्दा बढी अन्योल भने तल्लो तहका नेता तथा कार्यकर्तामा पैदा गरेको छ । कुन अधिवेशन आधिकारिक हो ?

कुन प्रक्रियाबाट निर्वाचित प्रतिनिधिले अन्तिम महाधिवेशनमा भाग लिन पाउने हुन् ? आफू कुन पक्षमा उभिने ? वर्षौँदेखि कांग्रेसको संगठनमा सक्रिय रहेका कार्यकर्तासामु अहिले यस्ता प्रश्न तेर्सिएका छन् ।

वडा अधिवेशनमै शक्ति परीक्षण
कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत शनिबारदेखि विभिन्न जिल्लामा वडा अधिवेशन सुरु भएको छ । केन्द्रीय निर्वाचन समितिका अनुसार शनिबार ३५ जिल्लामा वडा अधिवेशन सुरु भएको थियो भने ३९ जिल्लामा आइतबार अधिवेशनको कार्यक्रम थियो ।

बाढी प्रभावित धादिङमा असोज ५ तथा रसुवा र नुवाकोटमा असोज ७ गते वडा अधिवेशन गर्ने तयारी गरिएको छ ।

यसअघि प्रकाशित आधिकारिक निर्वाचन कार्यतालिकाले वडा अधिवेशनदेखि केन्द्रीय महाधिवेशनसम्मको सम्पूर्ण प्रक्रिया तोकेको छ ।

कांग्रेसका अनुसार ६ हजार ७४३ वडाबाट क्षेत्रीय प्रतिनिधि चयन हुँदै गाउँ–नगर, प्रदेशसभा क्षेत्र, प्रतिनिधिसभा क्षेत्र, जिल्ला र प्रदेश तह पार गर्दै असोज १६ देखि १९ गतेसम्म केन्द्रीय महाधिवेशन गर्ने कार्यक्रम छ ।

अर्थात् वडा अधिवेशन कांग्रेसको सामान्य सांगठनिक प्रक्रिया मात्र होइन, आगामी नेतृत्वको शक्ति गणितको पहिलो खुड्किलो पनि हो ।

त्यसैले अहिले वडा तहमा हुने प्रत्येक निर्वाचनको राजनीतिक अर्थ केन्द्रीय नेतृत्वको शक्ति परीक्षणसँग जोडिएको छ ।

गगन पक्षको दाबी—‘अलमलिनु पर्दैन’
सभापति गगन थापा पक्षले निर्धारित कार्यतालिका कुनै हालतमा नरोकिने सन्देश दिइरहेको छ । थापाले क्रियाशील सदस्य तथा शुभेच्छुकलाई कुनै अलमलमा नपरी वडा अधिवेशनमा सहभागी हुन आह्वानसमेत गरेका छन् ।

थापा पक्षको तर्क स्पष्ट छ—संविधान, पार्टी विधान र निर्धारित प्रक्रियाअनुसार महाधिवेशन अगाडि बढिसकेको अवस्थामा अर्को समानान्तर अधिवेशनको औचित्य छैन ।

थापाले पूर्वसभापति देउवालाई आफ्नै महाधिवेशनमा सहभागी भएर उद्घाटन गरिदिन सार्वजनिक आग्रहसमेत गरेका छन् । तर देउवा पक्षले त्यसलाई स्वीकार गरेर मूल प्रक्रियामा फर्किने संकेत दिएको छैन । यहीँबाट कांग्रेसभित्रको राजनीतिक दूरी अझ गहिरिएको देखिन्छ ।

देउवा पक्ष पनि पछि हटेन
पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले संस्थापन पक्षको अधिवेशन प्रक्रियालाई स्वीकार गरेको छैन । देउवा पक्षले छुट्टै अधिवेशनको तयारी अघि बढाएको छ । सार्वजनिक रिपोर्टअनुसार यो पक्षले असोज १५ गतेदेखि आफ्नै प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी गरेको छ ।

सर्वोच्च अदालतमा महाधिवेशन प्रक्रिया रोक्न माग गर्दै परेको रिट दरपिठ भएपछि दुवै पक्ष आ–आफ्नो प्रक्रियाबाट अघि बढ्ने अवस्थामा पुगेका छन् । देउवा पक्षले मंसिर २१ देखि २३ गतेसम्म छुट्टै महाधिवेशन गर्ने समय निर्धारण गरेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ ।

यसले कांग्रेसको विवादलाई केवल ‘महाधिवेशन कहिले गर्ने ?’ भन्ने प्राविधिक प्रश्नमा सीमित राखेको छैन । प्रश्न अब कुन प्रक्रियाबाट बनेको नेतृत्वलाई पार्टीको वैधानिक संरचनाले स्वीकार गर्छ ? भन्ने तहमा पुगेको छ । यही कारण देउवा पक्षले देशभर समानान्तर संगठनात्मक गतिविधि तीव्र बनाएको छ ।

शेखरको बाटो—दुवै रोकौँ, पहिले संवाद गरौँ
गगन र देउवा आमनेसामने हुँदा शेखर कोइराला समूह भने तत्काल कुनै एक पक्षमा उभिन तयार देखिएको छैन । कोइरालाले दुवै पक्षले अघि बढाएको महाधिवेशन प्रक्रिया रोक्दै संवाद र सहमतिको वातावरण बनाउनुपर्ने धारणा राखेका छन् ।

उनले कांग्रेसभित्रको विवादप्रति गम्भीर असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै अहिले पार्टीको अवस्था कार्यकर्ताका लागि पीडादायी भएको संकेत गरेका छन् ।

पूर्वकार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले पनि दुवै पक्षको महाधिवेशन प्रक्रिया नरोकिए पार्टी विभाजनको जोखिम बढ्ने भन्दै संवादको पहल गर्न आग्रह गरेका छन् ।तर समस्या के हो भने संवादको ढोका नै साँघुरिँदै गएको छ ।

एकातिर अधिवेशनका निर्वाचन प्रतिनिधि खटिइसकेका छन् । अर्कोतिर वडा तहमा निर्वाचन सुरु भइसकेको छ । दुवै पक्षले आफ्ना संगठनात्मक गतिविधि बढाइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा सहमतिको खोजी गर्ने समय र राजनीतिक ठाउँ दुवै क्रमशः संकुचित हुँदै गएको देखिन्छ ।

‘कांग्रेस कुन हो ?’ भन्ने प्रश्न
कांग्रेसका कार्यकर्ताका लागि अहिले सबैभन्दा पेचिलो प्रश्न यही बनेको छ—कांग्रेसको आधिकारिक संगठन कुन हो ? वडा अधिवेशनमा सहभागी हुने कि नहुने ? क्षेत्रीय प्रतिनिधि कसलाई मान्ने ? जिल्ला तहमा कसको समिति बन्ने ? अनि अन्ततः महाधिवेशन प्रतिनिधि कसरी निर्धारण हुने ? यी प्रश्नको उत्तर नेतृत्वले राजनीतिक रूपमा स्पष्ट पार्न नसक्दा तल्लो तहका कार्यकर्ता निर्णयको दोधारमा छन् ।

कांग्रेसको आधिकारिक निर्वाचन कार्यतालिकाले भने असोज १६ देखि १९ गतेसम्म केन्द्रीय महाधिवेशन गर्ने स्पष्ट कार्यक्रम राखेको छ ।

तर समानान्तर प्रक्रियाले त्यसको राजनीतिक वैधता र स्वीकार्यताको प्रश्न उठाएको छ । यही द्वन्द्वले कांग्रेसभित्रको वर्तमान संकटलाई सामान्य नेतृत्व संघर्षभन्दा धेरै गम्भीर बनाएको छ ।

वडा अधिवेशन : संगठन कि शक्ति कब्जाको पहिलो चरण ?
कांग्रेसमा वडा अधिवेशनबाटै नेतृत्वको संरचना बन्ने भएकाले यसपटकको वडा निर्वाचनलाई असाधारण राजनीतिक महत्त्वका साथ हेरिएको छ ।

विधानअनुसार केन्द्रीय नेतृत्वमा रहेका नेतासमेत तल्लो तहबाट निर्वाचित हुँदै माथि आउनुपर्ने प्रक्रियाका कारण वडा अधिवेशनमा शीर्ष नेताहरूको प्रत्यक्ष चासो स्वाभाविक रूपमा बढेको छ । तर यही प्रक्रिया अहिले पार्टीभित्रको शक्ति संघर्षको मैदान पनि बनेको छ ।

वडा तहमा एउटा पक्षले निर्वाचन गराउने र अर्को पक्षले त्यसलाई अस्वीकार गर्ने अवस्था बनेमा एउटै वडाबाट दुईथरी नेतृत्व दाबी गर्ने परिस्थिति पैदा हुन सक्छ । त्यसको असर गाउँपालिका, नगरपालिका, प्रदेशसभा क्षेत्र, प्रतिनिधिसभा क्षेत्र हुँदै जिल्ला र केन्द्रीय तहसम्म पुग्न सक्छ । त्यसैले अहिले कांग्रेसमा प्रश्न केवल ‘को सभापति बन्छ ?’ भन्ने छैन ।

प्रश्न हो—कांग्रेस एउटै संगठनका रूपमा महाधिवेशनसम्म पुग्छ कि दुई समानान्तर संरचनामा विभाजित हुँदै जान्छ ?

संवाद टुटेपछि दूरी बढ्यो
कांग्रेसभित्र गगन र देउवाबीचको संवाद कमजोर हुँदै गएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन् । संवाद टुटेपछि दुईवटा महाधिवेशनको बाटो खुलेको विश्लेषणसमेत सार्वजनिक भएको छ ।

यता केही नेताहरू भने देउवा पक्ष छाडेर थापा नेतृत्वको संस्थापन पक्षमा खुलेका छन् । पछिल्ला दिनमा २१ भन्दा बढी नेता थापा पक्षमा समाहित भएको र यसले कांग्रेसभित्रको शक्ति सन्तुलनमा प्रभाव पारेको विवरण सार्वजनिक भएको छ । यसले विवादलाई अझ जटिल बनाएको छ ।

किनकि कांग्रेसभित्रको अहिलेको संघर्ष केवल दुई नेताबीचको प्रतिस्पर्धा रहेन । नेताहरूको कित्ता परिवर्तन, जिल्ला तहमा समानान्तर गतिविधि र तल्लो तहमा प्रतिनिधि चयनको प्रक्रियाले यसलाई सांगठनिक संघर्षमा रूपान्तरण गरिरहेको छ ।

कार्यकर्ताको प्रश्न : नेतृत्वले बाटो देखाउने कि कित्ता रोज्न बाध्य पार्ने ?
कांग्रेसका हजारौँ क्रियाशील सदस्यका लागि महाधिवेशन लोकतान्त्रिक अभ्यास हुनुपर्ने हो । तर दुईथरी अधिवेशनको सम्भावनाले यही अभ्यासलाई अन्योलमा पार्ने अवस्था देखिएको छ ।

एकातिर संस्थापन पक्षले निर्धारित प्रक्रिया वैधानिक र पार्टी विधानअनुकूल भएको दाबी गरिरहेको छ । अर्कोतिर देउवा पक्षले आफ्नै प्रक्रियाबाट महाधिवेशन गर्ने तयारी गरेको छ । बीचमा शेखर पक्षले दुवै प्रक्रिया रोक्न आग्रह गरिरहेको छ ।

यसको अर्थ कांग्रेसभित्र अहिले तीन राजनीतिक बाटा खुलेका छन् । गगन भन्छन्—निर्धारित प्रक्रिया रोकिँदैन। देउवा पक्ष भन्छ—समानान्तर प्रक्रिया अघि बढ्छ। शेखर पक्ष भन्छ—पहिले दुवै रोकौँ, संवाद गरौँ।

तीनै धारको आफ्नै राजनीतिक तर्क छ । तर त्यसको मूल्यांकन गर्ने अधिकार अन्ततः कांग्रेसका सदस्य र प्रतिनिधिहरूकै हो ।

अब निर्णायक घडी
कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको मिति नजिकिँदै जाँदा विवाद समाधानका लागि राजनीतिक समय झन् कम हुँदै गएको छ ।

वडा अधिवेशन सुरु भइसकेको छ । अब तल्लो तहका प्रतिनिधि चयन हुँदै जानेछन् । प्रतिनिधि चयनसँगै नेतृत्वको शक्ति गणित पनि थप स्पष्ट हुँदै जानेछ । यही कारण आगामी केही दिन कांग्रेसका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुने देखिन्छ ।

यदि संवाद पुनः सुरु भयो भने अहिलेको शक्ति संघर्षलाई सहमतिको कुनै संरचनामा रूपान्तरण गर्ने सम्भावना रहन्छ । तर संवादको सट्टा समानान्तर संगठन निर्माणले निरन्तरता पायो भने विवाद वडा तहदेखि केन्द्रीय तहसम्म संस्थागत हुने जोखिम बढ्नेछ ।

कांग्रेसका लागि चुनौती अब केवल महाधिवेशन सम्पन्न गर्नु होइन । महाधिवेशनपछि पनि एउटै कांग्रेस रहन्छ कि रहँदैन भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्नु हो।

चारतारे झण्डा एउटै हुन सक्छ । चुनाव चिह्न एउटै हुन सक्छ । इतिहास पनि एउटै हुन सक्छ । तर संगठनका प्रतिनिधि, जिल्ला समिति र केन्द्रीय नेतृत्व दुईतिर उभिए भने एउटै नामभित्र दुईवटा कांग्रेस बन्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ ।

त्यसैले अहिले कांग्रेसका लागि सबैभन्दा ठूलो परीक्षा सभापतिको कुर्सी होइन—पार्टीको एकता, विधि र संस्थागत निरन्तरता जोगाउने क्षमता हो ।

महाधिवेशनको घडी नजिकिँदै छ । वडा तहबाट मतपत्र खस्न थालेको छ । तर कांग्रेसभित्रको वास्तविक फैसला अझै मतपत्रभन्दा बाहिर—संवादको टेबलमा हुन बाँकी छ ।

यो पनि पढ्नुहोस् : 
कांग्रेस घर किचलो झन् चर्किदै, गगनको उत्साह, देउवाको चुनौती र शेखरको ‘पटकथा’,खड्काको भूमिकाले थप रोचक

कांग्रेसमा मिलनको खोजी : दुवै पक्ष सोचमग्न, देउवा दोधारमा

देउवा समूहको विद्रोहले कांग्रेसमा फेरि भाँडभैलो,नेता मिल्ने कि कांग्रेस फुटिरहने ?

दबाबका बीच पन्ध्रौँ महाधिवेशनमा होमियो कांग्रेस