न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

२ हजार ८१४ मिटर उचाइको राष्ट्रसङ्घीय पोस्टमा १३ महिला सैनिकको कमान्ड; निगरानीदेखि घटनाको प्रमाणीकरणसम्म जिम्मेवारी

काठमाडौं, कात्तिक ११ । हिमालको कठोर मौसम, प्रतिकूल भौगोलिक अवस्था र संवेदनशील सुरक्षा वातावरणबीच सिरियाको माउन्ट हर्मोनस्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सुरक्षा पोस्टको जिम्मेवारी नेपाली महिला शान्ति सैनिकले सम्हालेका छन्। समुद्री सतहबाट दुई हजार ८१४ मिटर उचाइमा रहेको ‘हर्मोन होटल’ मा पहिलोपटक १३ जना नेपाली महिला शान्ति सैनिकको पूर्ण टोली परिचालन हुनुले अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा नेपाली महिलाको भूमिका थप सशक्त बनेको सन्देश दिएको छ।

सन् २०२६ अक्टोबरको पहिलो सातादेखि औपचारिक जिम्मेवारी सम्हालेको उक्त टोली संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय युद्धविराम पर्यवेक्षण बल (अनडफ) अन्तर्गत परिचालित छ। यो जिम्मेवारी केवल सुरक्षा पोस्टमा उपस्थित हुने वा नियमित पहरा दिने काममा सीमित छैन। संवेदनशील क्षेत्रमा निरन्तर निगरानी राख्ने, युद्धविरामको अवस्थाबारे सूचना सङ्कलन गर्ने, घटनाको पहिचान तथा प्रमाणीकरण गर्ने र प्राप्त तथ्यका आधारमा प्रतिवेदन तयार पार्ने दायित्वसमेत उनीहरूको काँधमा छ।

यस परिचालनको अर्थ स्पष्ट छ—अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति मिसनमा नेपाली महिला सैनिक अब सहभागिताको सङ्ख्या थप्ने भूमिकामा मात्र सीमित छैनन्, चुनौतीपूर्ण सुरक्षा जिम्मेवारीमा समेत आफ्नो व्यावसायिक क्षमता प्रस्तुत गरिरहेका छन्।

निगरानीदेखि प्रतिवेदनसम्म, जिम्मेवारीमा सम्झौता नहुने चुनौती
हर्मोन होटलको भौगोलिक अवस्था आफैँमा चुनौतीपूर्ण छ। उच्च उचाइ, कठोर मौसम र संवेदनशील सुरक्षा परिस्थितिमा नियमित निगरानी कायम राख्नु सामान्य काम होइन। त्यसमाथि, कुनै घटनाबारे प्राप्त सूचना सही हो वा होइन भन्ने छुट्याउनु, त्यसको प्रमाणीकरण गर्नु र तथ्यमा आधारित प्रतिवेदन समयमै तयार पार्नु शान्ति सैनिकका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हो।

टोलीले पोस्टबाट निरन्तर निगरानी गर्ने, देखिएका घटनाको पहिचान तथा प्रमाणीकरण गर्ने र गस्तीमा खटिने टोलीलाई आवश्यक सहयोग पुर्‍याउने काम गरिरहेको सैनिक जनसम्पर्क तथा सूचना निर्देशनालयले जनाएको छ।

सुरक्षा मिसनमा एउटा गलत सूचना, अपूर्ण विवरण वा घटनाको गलत मूल्याङ्कनले परिस्थितिको बुझाइमै असर पार्न सक्छ। त्यसैले यस्ता पोस्टमा खटिने सैनिकको सतर्कता, व्यावसायिक दक्षता, संयमता र सूचनाको विश्वसनीयता परीक्षण गर्ने क्षमता निर्णायक मानिन्छ।

कठिन भूगोल र प्रतिकूल मौसमका बाबजुद नेपाली महिला शान्ति सैनिकले जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेको तथा उनीहरूको कार्यसम्पादनको संयुक्त राष्ट्रसङ्घलगायत सम्बन्धित निकायबाट प्रशंसा भएको निर्देशनालयले जनाएको छ।

सङ्गीता श्रेष्ठको कमान्डमा विश्वलाई क्षमता देखाउने अवसर
टोलीकी कमान्डर नेपाली सेनाकी सहसेनानी सङ्गीता श्रेष्ठले यस परिचालनलाई महिला शान्ति सैनिकको क्षमता अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष प्रस्तुत गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिनुभएको छ।

“महिला शान्ति सैनिकले के गर्न सक्छन् भन्ने कुरा विश्वलाई देखाउने अवसर पाएकामा म अत्यन्तै आभारी छु,” उहाँले भन्नुभयो।
उहाँको भनाइले हर्मोन पोस्टमा भएको परिचालनको अर्को पाटो उजागर गर्छ। महिलालाई शान्ति मिसनमा सहभागी गराउनु एउटा विषय हो, तर उनीहरूलाई कठिन भूगोल र संवेदनशील सुरक्षा परिस्थितिमा जिम्मेवारीपूर्ण भूमिका दिनु अर्को महत्त्वपूर्ण विषय हो।
तेह्र सदस्यीय नेपाली महिला टोलीको उपस्थितिले महिलाको क्षमता पद, लिङ्ग वा सहभागिताको प्रतिशतबाट मात्र मापन गर्न नहुने सन्देश दिएको छ। वास्तविक मूल्याङ्कन उनीहरूले सम्हालेको जिम्मेवारी, निर्णय क्षमता, कार्यसम्पादन र व्यावसायिक दक्षताका आधारमा हुनुपर्छ।

शान्ति मिसनमा महिला सहभागिता बढाउने लक्ष्य
नेपाली सेनाको मुख्यालय जङ्गी अड्डाका अनुसार हाल विभिन्न संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा २९७ जना नेपाली महिला शान्ति सैनिक कार्यरत छन्। कन्टिन्जेन्टमा परिचालित नेपाली शान्ति सैनिकको कुल सङ्ख्यामा महिलाको हिस्सा ७.४५ प्रतिशत रहेको छ। नेपाली सेनाले यो अनुपात १० प्रतिशतभन्दा माथि पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ।

त्यसैगरी, सैन्य पर्यवेक्षक, स्टाफ अफिसर तथा मिलिटरी लियाजन अफिसरका रूपमा आठ जना नेपाली महिला कार्यरत रहेको निर्देशनालयले जनाएको छ। उक्त समूहमा महिलाको सहभागिता ८.७९ प्रतिशत रहेको छ।
यी तथ्याङ्कले नेपाली महिला सैनिकको भूमिका सैन्य टुकडीमा मात्र सीमित नरहेको देखाउँछन्। पर्यवेक्षण, समन्वय, सूचनाको आदानप्रदान र स्टाफसम्बन्धी जिम्मेवारीमा समेत उनीहरूको उपस्थिति विस्तार हुँदै गएको छ।

तर सहभागिताको अनुपात बढाउने लक्ष्यसँगै महिलालाई नेतृत्वदायी जिम्मेवारी, आवश्यक तालिम र व्यावसायिक अवसरमा समान पहुँच उपलब्ध गराउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सङ्ख्यात्मक प्रतिनिधित्वले ढोका खोल्छ, तर जिम्मेवारीपूर्ण भूमिकामा निरन्तर अवसरले मात्र त्यसलाई संस्थागत उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न सक्छ।
प्रस्ताव १३२५ को मर्म र नेपालको शान्ति कूटनीति
महिला, शान्ति र सुरक्षासम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव १३२५ ले द्वन्द्व रोकथाम, शान्ति स्थापना तथा शान्ति प्रक्रियामा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागितालाई प्राथमिकता दिएको छ। उक्त प्रस्ताव जारी भएको २६औँ वर्षको सन्दर्भमा हर्मोन होटलमा नेपाली महिला शान्ति सैनिकको पूर्ण टोली परिचालन हुनुलाई थप महत्त्वका साथ हेरिएको छ।

नेपालले लामो समयदेखि संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा सैनिक पठाउँदै आएको छ। सैनिक जनसम्पर्क तथा सूचना निर्देशनालयका अनुसार नेपालले हालसम्म विभिन्न द्वन्द्वग्रस्त मुलुकमा शान्ति स्थापनाका लागि तीन हजार ९९४ जना शान्ति सैनिक खटाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा नेपालको योगदानलाई अझ प्रभावकारी बनाउने हो भने महिला सहभागिता केवल औपचारिक प्रतिबद्धतामा सीमित रहनु हुँदैन। नेतृत्व, पर्यवेक्षण र संवेदनशील जिम्मेवारीमा उनीहरूको पहुँच विस्तार हुनु आवश्यक छ।

हर्मोन होटलमा खटिएका १३ महिला शान्ति सैनिकको जिम्मेवारी यही दिशामा अघि बढेको एउटा महत्त्वपूर्ण कदम हो। कठिन भूगोलमा सुरक्षा निगरानी, घटनाको प्रमाणीकरण र गस्ती टोलीलाई सहयोग गर्ने उनीहरूको कामले नेपाली महिला सैनिकको व्यावसायिक क्षमता उजागर गरेको छ।

अब चुनौती यस उपलब्धिलाई एउटा पोस्टको परिचालनमा मात्र सीमित नराख्नु हो। महिलालाई कठिन जिम्मेवारी सुम्पने, उनीहरूको कार्यसम्पादनको निष्पक्ष मूल्याङ्कन गर्ने र नेतृत्वका थप अवसर उपलब्ध गराउने अभ्यास निरन्तर अघि बढ्न सके हर्मोनको यो परिचालन अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा नेपालको पहिचानलाई थप बलियो बनाउने आधार बन्न सक्छ।