न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, २२ असोज । विकास बैंकहरूको बजारमा प्रतिस्पर्धा चर्किंदै जाँदा मुक्तिनाथ विकास बैंकले आफूलाई अग्रपंक्तिमा उभ्याउँदै लगेको छ।

बैंकिङ क्षेत्रमा वाणिज्य बैंक, विकास बैंक, डिजिटल बैंकिङ तथा फिनटेक सेवाबीच बढ्दो प्रतिस्पर्धाका बीच मुक्तिनाथले शाखा विस्तार, ग्राहक पहुँच, डिजिटल सेवा, निक्षेप संकलन र कर्जा प्रवाहलाई आफ्नो व्यवसाय विस्तारको प्रमुख आधार बनाएको देखिन्छ।

विकास बैंकहरूका लागि पछिल्लो समयको बजार सामान्य छैन। अर्थतन्त्रमा देखिएको सुस्तता, कर्जाको मागमा आएको उतारचढाव, खराब कर्जाको दबाब, ब्याजदरमा हुने परिवर्तन, तरलताको अवस्था र नियामकीय कडाइले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई निरन्तर दबाबमा राखेको छ।

यस्तो अवस्थामा केवल शाखा धेरै भएर वा नाफाको अंक देखाएर मात्र कुनै बैंकलाई बलियो भन्न सकिँदैन। बैंकको वास्तविक शक्ति उसको वित्तीय स्वास्थ्य, कर्जाको गुणस्तर, जोखिम व्यवस्थापन, ग्राहकको विश्वास र संस्थागत सुशासनमा निर्भर हुन्छ।

यही प्रतिस्पर्धात्मक परिवेशमा मुक्तिनाथ विकास बैंकले आफ्नो उपस्थितिलाई फराकिलो बनाउँदै लगेको छ। विकास बैंकको बजारमा स्थापित ब्रान्डका रूपमा रहेको मुक्तिनाथले आफ्नो सेवा विस्तारलाई निरन्तरता दिँदै ग्राहकको बदलिँदो आवश्यकताअनुसार बैंकिङ प्रणालीलाई प्रविधिमैत्री बनाउने प्रयास गरिरहेको छ।

विकास बैंकको भिडमा छुट्टै पहिचान
नेपालको बैंकिङ बजारमा विकास बैंकहरूको संख्या र क्षमता फरक–फरक छ। कतिपय विकास बैंक क्षेत्रीय सीमामा केन्द्रित छन् भने केहीले आफ्नो व्यवसायलाई राष्ट्रिय स्तरमा विस्तार गरेका छन्। यही पृष्ठभूमिमा मुक्तिनाथ विकास बैंकको उपस्थितिलाई तुलनात्मक रूपमा बलियो मान्ने आधारहरू देखिन्छन्।

ग्रामीण क्षेत्रदेखि सहरी बजारसम्म बैंकिङ पहुँच विस्तार गर्ने रणनीति मुक्तिनाथको महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ। बैंकिङ पहुँचबाट टाढा रहेका ग्राहकलाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीमा ल्याउनेदेखि उद्यमशीलता र साना तथा मझौला व्यवसायमा वित्तीय सहयोग पुर्यायउने प्रयासले बैंकको ग्राहक आधार विस्तारमा भूमिका खेलेको देखिन्छ।

बैंकको व्यवसाय विस्तार केवल ठूला ऋणी र सीमित बजारमा केन्द्रित नभई विभिन्न तहका ग्राहकसम्म पुग्ने रणनीतिमा आधारित देखिन्छ। यही कारण विकास बैंकहरूको प्रतिस्पर्धामा मुक्तिनाथको नाम अग्रपंक्तिमा आउने गरेको हो। तर यहाँ एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठ्छ—अग्रता कति दिगो छ ?

नाफाको अंकले मात्र बैंक बलियो हुँदैन
बैंकिङ क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो भ्रम भनेकै नाफाको अंकलाई बैंकको सम्पूर्ण स्वास्थ्यको मापक ठान्नु हो। बैंकले नाफा कमाएको देखिए पनि कर्जाको गुणस्तर कमजोर छ भने भविष्यमा समस्या निम्तिन सक्छ। त्यसैले मुक्तिनाथका लागि पनि आगामी दिनमा नाफाभन्दा कर्जाको गुणस्तर ठूलो परीक्षा बन्नेछ।

कर्जा विस्तार गर्नु सजिलो हुन सक्छ, तर कर्जा असुली सुनिश्चित गर्नु कठिन हुन्छ। आर्थिक गतिविधिमा अपेक्षित सुधार आउन नसकेको अवस्थामा ऋणीको भुक्तानी क्षमता कमजोर हुन सक्छ। त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव बैंकको खराब कर्जामा पर्न सक्छ।

त्यसैले मुक्तिनाथले आफ्नो अग्रता कायम राख्न कर्जा विस्तारसँगै ऋणी छनोट, जोखिम मूल्यांकन, नियमित अनुगमन र असुली प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।

आजको कर्जा भोलिको सम्पत्ति पनि हुन सक्छ, बोझ पनि। यही तथ्य बैंक व्यवस्थापनले सबैभन्दा गम्भीर रूपमा बुझ्नुपर्ने अवस्था छ।

डिजिटल बैंकिङमा पनि प्रतिस्पर्धा
बैंकिङको परम्परागत शैली तीव्र रूपमा परिवर्तन हुँदैछ। पहिले ग्राहक बैंकको शाखामा पुग्थे, अहिले बैंक ग्राहकको मोबाइलमै पुग्नुपर्ने अवस्था आएको छ।

मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल भुक्तानी, अनलाइन कारोबार, क्यूआर सेवा र अन्य प्रविधिमैत्री प्रणाली अब बैंकका अतिरिक्त सुविधा होइनन्। ती ग्राहकको अपेक्षाकै हिस्सा बनिसकेका छन्।

मुक्तिनाथले पनि डिजिटल बैंकिङलाई प्राथमिकतामा राख्दै ग्राहकलाई छिटो र सहज सेवा उपलब्ध गराउने प्रयास गरिरहेको छ। तर डिजिटल सेवाको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा, ग्राहकको डेटा संरक्षण र कारोबारको विश्वसनीयता अझ महत्वपूर्ण बन्न पुगेको छ।

डिजिटल बैंकिङमा एउटा सानो कमजोरीले हजारौं ग्राहकलाई प्रभावित पार्न सक्छ। त्यसैले प्रविधिको विस्तारसँगै सुरक्षा प्रणालीमा पनि त्यत्तिकै लगानी गर्नुपर्ने चुनौती मुक्तिनाथसामु छ।

ग्राहकको विश्वास : सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति

बैंकको वास्तविक पूँजी भवन, शाखा, एटीएम वा सफ्टवेयर होइन—ग्राहकको विश्वास हो। ग्राहकले बैंकमा पैसा राख्दा सुरक्षित महसुस गर्नुपर्छ। कर्जा लिँदा प्रक्रिया पारदर्शी हुनुपर्छ। समस्या पर्दा बैंकले ग्राहकलाई झुलाउनु हुँदैन। सेवा लिन शाखा पुगेको ग्राहकले अनावश्यक झन्झट बेहोर्नु नपरोस् भन्ने अपेक्षा हुन्छ।

यही कारण मुक्तिनाथले आफ्नो विस्तारसँगै ग्राहक सेवा सुधारमा निरन्तर ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। बैंक ठूलो हुँदै जाँदा ग्राहकसँगको दूरी बढ्यो भने संस्थागत विस्तार उल्टै कमजोरी बन्न सक्छ।

अग्रस्थानमा रहेको बैंकका लागि चुनौती नै यही हो—व्यवसाय ठूलो बनाउने कि ग्राहकसँगको सम्बन्ध पनि उत्तिकै बलियो बनाउने ?

साना व्यवसाय र उद्यमशीलतामा अवसर
नेपालको अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा साना तथा मझौला व्यवसायमा आधारित छ। तर यिनै व्यवसायीले कर्जा प्राप्ति, धितो, ब्याजदर, कागजी प्रक्रिया र बजार जोखिमजस्ता समस्या सामना गर्दै आएका छन्।

विकास बैंकका रूपमा मुक्तिनाथका लागि यो क्षेत्र ठूलो अवसर पनि हो। साना व्यवसायी, कृषक, उद्यमी तथा स्वरोजगारमा संलग्न नागरिकलाई वित्तीय सेवासँग जोड्न सके बैंकको ग्राहक आधार मात्र विस्तार हुँदैन, अर्थतन्त्रको वास्तविक तहसम्म बैंकको प्रभाव पनि बढ्छ।

तर यस क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह गर्दा राजनीतिक वा व्यक्तिगत प्रभावभन्दा व्यवसायको वास्तविक सम्भावना र ऋणीको क्षमता मूल्यांकन हुनुपर्ने हुन्छ। कर्जा पहुँच विस्तार र कर्जा अनुशासनबीच सन्तुलन कायम गर्नु नै सफल बैंकिङको आधार हो।

प्रतिस्पर्धी बैंकहरूलाई दबाब
मुक्तिनाथको विस्तारले अन्य विकास बैंकलाई पनि चुनौती थपेको छ। ग्राहक एउटै ठाउँमा बाँधिएर बस्ने अवस्था अब छैन। जहाँ राम्रो सेवा, सहज प्रक्रिया, सुरक्षित कारोबार र प्रतिस्पर्धी सुविधा पाइन्छ, ग्राहक त्यतै जाने अवस्था बनेको छ।

यसले विकास बैंकहरूलाई आफ्नो पुरानो शैली परिवर्तन गर्न बाध्य बनाएको छ। केवल ब्याजदरका आधारमा ग्राहक आकर्षित गर्ने समय विस्तारै कमजोर हुँदै गएको छ। अब बैंकले सेवा, प्रविधि, विश्वसनीयता र ग्राहक अनुभवमा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने हुन्छ। यस अर्थमा मुक्तिनाथको विस्तारले विकास बैंक क्षेत्रमै प्रतिस्पर्धाको स्तर माथि उठाएको देखिन्छ।

अग्रता जोगाउनु झन् कठिन
कुनै संस्थालाई अग्रस्थानमा पुर्यािउन वर्षौं लाग्न सक्छ। तर गलत निर्णयले त्यो स्थान गुमाउन धेरै समय लाग्दैन।

मुक्तिनाथका लागि पनि अबको चुनौती यही हो। विगतको उपलब्धिमा रमाएर बस्ने कि नयाँ चुनौतीअनुसार आफूलाई अझ बलियो बनाउने ? बजारले यसको उत्तर खोजिरहेको छ।

बैंकले आफ्नो वित्तीय अनुशासन, संस्थागत सुशासन, जोखिम व्यवस्थापन, ग्राहक सेवा र डिजिटल क्षमतालाई अझ मजबुत बनाउन सके उसको अग्रता थप संस्थागत बन्न सक्छ। अन्यथा प्रतिस्पर्धी बजारमा आजको अग्रता भोलि अर्को संस्थाको भाग बन्न सक्छ।

बैंकिङ बजारको कठोर वास्तविकता
नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा अहिले चम्किलो प्रचारभन्दा वास्तविक वित्तीय स्वास्थ्य महत्वपूर्ण भएको छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिने विज्ञापन, आकर्षक योजना र शाखा विस्तारभन्दा बैंकको ब्यालेन्ससिट, कर्जाको गुणस्तर, निक्षेपको स्थायित्व र जोखिम व्यवस्थापनले वास्तविक तस्वीर देखाउँछ। मुक्तिनाथले यही कठोर परीक्षाबाट आफूलाई प्रमाणित गर्नुपर्नेछ।

विकास बैंकहरूको प्रतिस्पर्धामा अग्रस्थानमा देखिनु निश्चय नै महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। तर अग्रता केवल एउटा वित्तीय वर्षको उपलब्धि होइन। यो निरन्तरता, अनुशासन र ग्राहक विश्वासबाट प्रमाणित हुनुपर्ने विषय हो।

मुक्तिनाथ विकास बैंकले आफ्नो व्यवसाय विस्तारसँगै जोखिम व्यवस्थापनलाई बलियो बनाउँदै, ग्राहक सेवामा सुधार गर्दै र डिजिटल बैंकिङलाई सुरक्षित एवं विश्वसनीय बनाउँदै अघि बढ्न सके विकास बैंक क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव अझ गहिरो बनाउन सक्छ।

आव २०८२/८३ को वित्तीय विवरण यस्तो
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा मुक्तिनाथ विकास बैंकको नाफामा सुधार देखिएको छ । बैंक सार्वजनिक गरेको गत आव २०८२/८३ को वित्तीय विवरण सार्वजनिकनै छ ।

 विवरण अनुसार बैंकले चुनौतीपूर्ण आर्थिक वातावरणका र कर्जा असुलीमा दबाबका बाबजुद खुद नाफामा दोहोरो अंकको वृद्धि गरेको छ । गत आवमा बैंकले १ अर्ब ५१ करोड ८३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ ।

 बैंकको नाफा अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तुलनामा १२.४४ प्रतिशतले बढेको हो । अघिल्लो वर्ष बैंकको नाफा १ अर्ब ३५ करोड ३ लाख रुपैयाँ रहेको थियो।

बैंकको नाफा बढ्नुमा खुद ब्याज आम्दानीमा भएको वृद्धि र अघिल्लो वर्षको तुलनामा बैंकको कर्जा नोक्सानी व्यवस्थामा आएको कमी हो ।

बैंकको खुद ब्याज आम्दानी ८.२१ प्रतिशतले बढेर ४ अर्ब ९५ करोड २७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । बैंकले इम्पेयरमेन्ट चार्ज (सम्भावित कर्जा नोक्सानी व्यवस्था) ७९ करोड ३५ लाख रुपैयाँबाट घटेर ५७ करोड २३ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ ।

यस्तै बैंकको वित्तीय विवरणमा ‘खर्च व्यवस्थापन’ सन्तुलन कायम गरेको देखिएको छ । बैंकको कर्मचारीतर्फ हुने खर्चमा केही कटौती गरेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा १ अर्ब ६४ करोड ६२ लाख रुपैयाँ रहेको कर्मचारी खर्च १ अर्ब ६३ करोड ७६ लाख रुपैयाँमा झरेको छ ।

बैंकको अन्य सञ्चालन खर्चमा भने वृद्धि भएको छ । अघिल्लो वर्ष ४४ करोड ५९ लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो खर्च यस वर्ष १०.४१ प्रतिशतले बढेर ४९ करोड २३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । आम्दानीको तुलनामा खर्च समान्य मात्रै बढ्दा बैंकको बैंकको सञ्चालन मुनाफा २ अर्ब १ करोडबाट बढेर २ अर्ब ४२ करोड २७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।

बैंकले व्यवसाय विस्तारमा सकारात्मक देखिएको छ । असार मसान्तसम्ममा बैंकको कुल निक्षेप संकलन ५.२० प्रतिशतले बढेर १ खर्ब २३ अर्ब ५३ करोड ९४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । त्यस्तै, कर्जा प्रवाह ३.३८ प्रतिशतले वृद्धि भई १ खर्ब ५० करोड ८३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । विकास बैंकमा १ खर्ब रुपैयाँ कर्जा पुर्याउने पहिलो बैंक हो मुक्तिनाथ विकास बैंक ।

बैंकको कोषको लागत घटेर ३.५३ प्रतिशतमा झरेको छ । जुन अघिल्लो वर्ष ४.९० प्रतिशत थियो। त्यस्तै, बैंकको आधार दर पनि ७.१० प्रतिशतबाट घटेर ५.५७ प्रतिशत कायम भएको छ।

अन्ततः बैंकिङको खेल शाखा गन्ने खेल होइन, विश्वास गन्ने खेल हो। कर्जा बढाउने खेल मात्र होइन, कर्जा सुरक्षित राख्ने खेल हो। नाफा देखाउने खेल मात्र होइन, त्यो नाफालाई दिगो बनाउने खेल हो।

यही कारण विकास बैंकहरूको दौडमा मुक्तिनाथ विकास बैंक अग्रपंक्तिमा देखिए पनि अब उसको असली परीक्षा सुरु भएको छ—अग्रस्थानमा पुग्नु होइन, अग्रस्थानमा टिकिरहनु।

बजारको प्रतिस्पर्धा अझ चर्किंदै जाँदा मुक्तिनाथले आफूलाई केवल ठूलो विकास बैंकका रूपमा होइन, विश्वसनीय, पारदर्शी, प्रविधिमैत्री र दिगो वित्तीय संस्थाका रूपमा स्थापित गर्न सके मात्र उसको वर्तमान अग्रता दीर्घकालीन दबदबामा बदलिन सक्नेछ।